TAJNA SIMBOLA U FOČI: CVIJET ŽIVOTA NA CRKVI SVETOG NIKOLE

Cvijet sa šest latica uokviren kružnicom, a ponekad i unutar šestokrake zvijezde, takođe sa krugom, drevni je motiv kojim je ukrašena Crkva Svetog Nikole u Foči, izgrađena polovinom 19. vijeka.

FOTO: Radio Foča

Krug i u njemu zvjezdasti cvijet, čijih šest latica simetričnog rasporeda upućuju na savršenstvo i božansku svjetlost, naziva se i sunčanim točkom ili sunčanim kolom i sjemenom života, dok mreža takvih cvjetova, koji se nadovezuju jedan na drugi, a koji takođe krase fočansku crkvu, prema nekim tumačenjima čine cvijet života – obrazac Božijeg stvaranja.

Ovaj znak je zajednički za mnoge kulture i civilizacije. Seže u daleku prošlost, a svoju simboliku ima i u hrišćanstvu.

Sva tri ulaza u staru fočansku crkvu podignutu 1857. godine – glavni i dva bočna, zatim ulaz u crkvenu portu iz 1873. godine, te preko puta crkve dvije godine mlađa kapija dvorišta Srpske škole, ukrašeni su ovim iskonskim simbolima.

Sreću se i na spomenicima na starom fočanskom pravoslavnom groblju u Srpskoj varoši iznad crkve, kao i na srednjovjekovnim stećcima i u srpskim manastirima.

Rozeta - univerzalni simbol kroz istoriju

Uopšteni naziv za ovaj ukrasni znak u umjetnosti, bilo da je sa šest ili više latica, je rozeta (od francuskog rosette – ružica).

Znak rozete sa šest latica mnogi danas nazivaju perunika, prema prirodnom cvijetu tog imena. Zanimljivo je da ovakav raspored u prirodi ima cvijet ljiljan, dok srednjovjekovni simbol krina više odgovara perunici, što i danas ostaje svojevrsna zagonetka.

Ako bi se birao omiljeni motiv narodne umjetnosti kroz istoriju, čiji je značaj prevazilazio ukrašavanje, cvijet sa šest latica bio bi među najznačajnijima.

Kod Srba i drugih slovenskih naroda čest je motiv na preslicama, kolijevkama, bačvama i ulazima u kuće, a prema vjerovanju štiti od nesreće, bolesti i zlih sila.

Praistorijski simbol sunca i zaštite

Zaštitni je znak i Slovenačkog etnografskog muzeja u Ljubljani.

Muzejski savjetnik Marko Frelih navodi da je rozeta praistorijski simbol Sunca – božanske svjetlosti, rasprostranjen širom Evrope, Mediterana i Azije.

Prema vjerovanju, ima zaštitno, apotropejsko značenje - štiti od bolesti, uroka i demona.

Istoričarka umjetnosti Zorica Ivković ističe da rozeta simbolizuje izvor života, stvaranje svijeta i savršenstvo prirodnih zakona. Ako je u krugu, predstavlja Sunce i kosmos kao savršenu cjelinu.

Simbolika šestokrake zvijezde

Na Hramu Svetog Nikole često se pojavljuje i rozeta unutar šestokrake zvijezde.

Ovaj simbol predstavlja spoj neba i zemlje, harmoniju i jedinstvo svijeta. Stručnjaci naglašavaju da nema veze sa kasnijim religijskim ili političkim tumačenjima, već je riječ o univerzalnom simbolu.

Svi ovi znakovi imaju zaštitno značenje i nastali su u vremenima kada su ljudi tražili načine da se zaštite od nepoznatih sila.