"ISKON" PRIKUPIO BOGATU ARHIVSKU GRAĐU O "KOLEDAVCIMA"

Višemjesečni projekat istraživanja i dokumentovanja narodnog običaja „Koledavci“, koji se vijekovima njeguje na području Dervente, Doboja i Stanara, uspješno je završen, a njegov rezultat su brojna arhivska dokumenta, fotografije, video zapisi i usmena svjedočanstva koja će doprinijeti očuvanju ovog značajnog elementa nematerijalnog kulturnog nasljeđa.

Kako je saopšteno iz Istraživačkog centra „Iskon“ iz Banjaluke, projekat „Istraživanje i dokumentovanje narodnog običaja Koledavci“ realizovan je od 20. decembra 2025. do 20. juna 2026. godine, uz podršku Ministarstva civilnih poslova BiH kroz program sufinansiranja projekata kulture.

U Centru ističu da je cilj projekta bio da se na naučno zasnovan način istraži, dokumentuje i sačuva običaj koji se tradicionalno izvodi uoči praznika Materice i predstavlja jedan od najznačajnijih oblika narodne tradicije u ovom dijelu Republike Srpske.

Tokom istraživanja prikupljena je obimna arhivska građa, naučna i stručna literatura, stare fotografije, dokumenta, kao i video materijal i usmena svjedočanstva učesnika i poznavalaca običaja. Istraživanje je sproveo mr Damir Kljajić, koji je sistematizovao i analizirao svu prikupljenu građu.

Pored rada u arhivima, bibliotekama i muzejima u BiH i regionu, realizovana su i terenska istraživanja u Gornjoj Lupljanici, Donjoj Lupljanici, Osinji, Pojezni i Ceranima kod Dervente, zatim u Cvrtkovcima i Cerovici u opštini Stanari, kao i u Ritešiću kod Doboja. Tom prilikom razgovarano je sa brojnim mještanima i učesnicima koledarskih povorki, koji su prenijeli svoja sjećanja o nastanku, razvoju i značaju ovog narodnog običaja.

Značajan dio projekta odnosio se na fotografisanje i video dokumentovanje koledarskih povorki, maski, kostima, rekvizita, tradicionalnih pjesama i obrednih radnji, kao i snimanje intervjua sa nosiocima tradicije.

Na taj način stvorena je dragocjena audio-vizuelna arhiva koja će biti od koristi budućim istraživačima i ustanovama kulture.

Iz „Iskona“ navode da je sav prikupljeni materijal obrađen, katalogizovan i arhiviran, te da je formirana jedinstvena dokumentaciona baza koja predstavlja polazište za dalja naučna istraživanja, izložbe, muzejske postavke i aktivnosti usmjerene na zaštitu nematerijalnog kulturnog nasljeđa.

Na osnovu rezultata istraživanja pripremljena je i publikacija posvećena običaju „Koledavci“, u kojoj su obrađeni istorijski razvoj, organizacija povorki, simbolika maski i rekvizita, tradicionalne pjesme, blagoslovi i lokalne osobenosti ovog običaja. Istovremeno je završena i montaža dokumentarnog video-zapisa koji vjerno prikazuje izgled i tok koledarskih povorki.

- Ovim projektom stvorena je trajna arhivska, fotografska i video dokumentacija koja će služiti kao osnov za buduća naučna istraživanja, institucionalnu zaštitu i promociju običaja „Koledavci“. Istovremeno je dodatno ojačana saradnja sa lokalnim zajednicama i podignuta svijest o značaju očuvanja nematerijalnog kulturnog nasljeđa, što može doprinijeti i razvoju kulturnog turizma na području Dervente, Doboja i Stanara - saopšteno je iz Istraživačkog centra „Iskon“.

U Centru dodaju da će rezultati projekta imati dugoročnu vrijednost za etnologiju, istoriografiju, muzejsku djelatnost, obrazovne programe i buduće projekte posvećene očuvanju tradicionalne kulture Republike Srpske.