ZAGONETKA IZ BUKOVAČE: KRIJE LI CRKVENO GROBLJE NAJSTARIJI KOSMIČKI DISK U KRAJINI?

Među kamenim pločama izvađenim iz poda crkve u Bukovači (kod Bosanskog Petrovca) tokom nedavne obnove, krije se prvorazredna arheološka misterija.

FOTO: Zdravko Samardžija

Riječ je o namjenski klesanom kvadratnom amvonu dužine stranica 80 cm, koji svojom zapanjujućom geometrijskom preciznošću dokazuje da je ovo sveto tlo aktivno mnogo duže nego što zvanične knjige bilježe.

1. Savršena geometrija "Kosmičkog diska"

Nacrt ploče rađen je strogim proračunom, šestarom i lenjirom, što eliminiše teorije o grubom seoskom klesarstvu. Spoljni kameni ram debljine 2 cm uokviruje centralni nebeski krug (disk) koji slobodno lebdi u prostoru i nigdje ne dodiruje ivice kvadrata. U ranohrišćanskoj kosmologiji (V–VI vijek), ovaj "lebdeći krug" predstavljao je sliku Carstva Nebeskog koje je potpuno odvojeno i nezavisno od zemaljskih nesavršenosti (kvadrata).

2. Šifra u središtu: Prelaz iz broja 4 u broj 8

U samom centru nalazi se mali krug obavijen urezanom brazdom debljine tačno 1 cm, prateći strogu razmjeru simetrije 2:1 u odnosu na spoljni ram. Iz ove linije izrastaju četiri velike latice rozete (simbol četiri Jevanđelja i četiri strane svijeta). Međutim, klesar na unutrašnjoj ivici velikog kruga dodaje četiri odvojena para po dva savijena lista, postavljajući ih tačno na polovinu razmaka između vrhova latica (pod uglom od 45 stepeni). Ova rotacija osa vizuelno pokreće "Točak blagovijesti", a preklapanjem pravog (+) i kosog krsta (X) formira se skriveni osmokraki Hristov monogram – simbol večnosti i vaskrsenja.

3. Vijekovi gaženja umjesto zuba vremena

Suprotno pretpostavkama da je reljef oštećen pod otvorenim nebom nakon što su crkvu 1941. godine srušile petrovačke ustaše, kamen svjedoči o sasvim drugoj vrsti istorije. Ivice latica i listova nisu hrapave već glatke i blago utonule. To je direktan dokaz vijekovnog gaženja ljudskim stopalima. Stotine hiljada vjernika je tokom nekoliko stotina godina prelazilo preko ove ploče dok je bila u unutrašnjosti hrama (prvo kasnoantičke bazilike, potom tajne crkve brvnare pod Turcima, i na kraju zidane crkve iz 1864. godine), polako glačajući njen reljef.

Dok obližnja srednjovjekovna crkva Panađur u Koluniću (XIV vijek) nosi odlike skromne i rustične gradnje, geometrijski perfekcionizam ploče iz Bukovače primorava nas da njenu starost pomjerimo duboko u prošlost – u rano-vizantijski period cara Justinijana. Ovaj kamen je neprocjenjivo materijalno svjedočanstvo koje dokazuje da kontinuitet molitve i poštovanja predaka na ovom tlu traje više od 15 vjekova.