OD ZMIJANJA DO PARIZA: VEZ KOJI OSVAJA SVIJET

Zmijanjski vez, jedan od najprepoznatljivijih simbola kulturnog naslijeđa Republike Srpske, svoj put ka svjetskom priznanju započeo je prije više od decenije, a danas predstavlja primjer uspješnog očuvanja tradicije u savremenom kontekstu.

FOTO: SeeSrpska

Kako ističe Danijela Đukanović, muzejski savjetnik i etnolog Muzej Republike Srpske, proces nominacije za upis na UNESCO Listu nematerijalnog kulturnog naslijeđa započeo je nakon što je Bosna i Hercegovina 2009. godine ratifikovala Konvenciju o zaštiti nematerijalnog kulturnog naslijeđa.

Već 2011. godine Republika Srpska formirala je svoju listu nematerijalnog naslijeđa, na kojoj se među sedam elemenata našao i Zmijanjski vez. Na inicijativu Zavičajnog udruženja „Zmijanje“, pokrenut je proces nominacije, a ključnu ulogu imao je Muzej Republike Srpske kao centralna institucija za ovu oblast.

- Na osnovu istraživanja, terenskog rada i dugogodišnjeg bavljenja tradicionalnim vezovima, zaključili smo da Zmijanjski vez zaslužuje međunarodno priznanje - naglasila je Đukanović.

Istraživanja su započela 2012. godine, a aplikacija je predata već naredne godine. Zmijanjski vez je zvanično upisan na UNESCO listu 24. novembra 2014. godine. 

Time je postao prvi element iz Bosne i Hercegovine koji je dobio ovo prestižno priznanje.

U procesu nominacije učestvovala su i brojna udruženja, među kojima se izdvajaju Humanitarno udruženje žena „Duga“ i Nacionalni ansambl „Veselin Masleša“, kao nosioci tradicije i partneri u očuvanju ove vještine.

Posebnost Zmijanjskog veza ogleda se u njegovoj jedinstvenosti. Riječ je o jedinom vezu u BiH koji se izrađuje u jednoj, tamnoplavoj boji, dobijenoj prirodnim putem. Karakterišu ga precizni geometrijski motivi poput romba, krsta i stilizovane jabuke, koji su ostali nepromijenjeni više od jednog vijeka.

- Ta zatvorena etno-geografska oblast Zmijanja omogućila je da vez sačuva svoju autentičnost i ne preuzme uticaje iz drugih krajeva - pojašnjava Đukanović.

Danas Zmijanjski vez živi i van tradicionalnih nošnji. 

Njegovi motivi sve češće se primjenjuju u savremenoj modi i primijenjenoj umjetnosti, dok se radionice i edukacije redovno održavaju u školama i kulturnim institucijama. Poseban fokus stavlja se na prenošenje znanja na mlađe generacije.

Muzej Republike Srpske je 2015. godine organizovao izložbu „Zmijanjski vez - svjetsko nematerijalno naslijeđe“, koja je gostovala širom Evrope, uključujući Rusiju, Grčku, Bugarsku i Litvaniju, kao i brojne gradove u Srbiji.

Izložba u Parizu

Najnoviji projekat realizuje se u saradnji sa Etnografskim muzejom u Beogradu, a zajednička izložba biće predstavljena u Parizu, u Srpskom kulturnom centru. 

Posjetioci će imati priliku da od 23. aprila do 30. maja vide vrijedne eksponate, ali i učestvuju u radionicama veza.

- Da nije bilo ljudi koji ga njeguju i prenose dalje, Zmijanjski vez bi ostao samo muzejski eksponat. Upravo zahvaljujući njima, on danas živi i ima svoje mjesto na UNESCO listi - zaključila je Đukanović.